Güzel Kelebek

Kelebek

Kelebeklerin Buluşma Mekanı



Geri git   Güzel Kelebek >
(¯`·.(¯`·.Kültür & Edebiyat & Sanat .·´¯).·´¯)
> Kültürel & Sanatsal Faaliyetler > Biyografi & Otobiyografi

Kayıt ol Yardım Üye Listesi Ajanda Arama Yeni Mesajlar Bütün Forumları okunmuş kabul et

             
Ebu'l Vefa Buzcani ( 940 - 988)
Görüntülemeler : 34 / Konudaki Cevap Sayısı : 0
Şu an bu konuyu görüntüleyen kullanıcı sayısı: 1 (0 üye ve 1 misafir)
 

ALİ KUŞÇU | Hazini ( ? - 1155 )
Cevapla
 
Konu Araçları
Alt 13-08-2008   #1
Profil Bilgileri
Administrator
 
Haribkalı - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Aug 2008
Nerden: Yan mahalleden
Mesajlar: 3,129
Üye No: 5
Tecrübe Puanı: 32
Rep Puanı : 16
Rep Derecesi
Haribkalı is on a distinguished road
Standart Ebu'l Vefa Buzcani ( 940 - 988)



Ebu'l Vefa Buzcani ( 940 - 988) ile ilgili www.güzelkelebek.com konusu Ebu'l Vefa Buzcani ( 940 - 988) Kaliteli forumunuz


EBU'L VEFA BUZCANİ ( 940 - 988)

Onuncu yüzyılda, İslam aleminde yetişmiş büyük matematik ve astronomi alimi,

ismi Muhammed bin Yahya bin İsmail bin Abbas'tır. 10 Haziran 940 (H.328)

tarihinde Horosan'ın Buzcan kasabasında doğdu.Bu yüzden Ebü'l-Vefa Buzcani

diye meşhur oldu. 1 Temmuz 988 (H.388) tarihinde Bağdat'ta vefat etti.

İlim tahsiline amcası Ebu Amr Mugazili ve Ebu Yahya bin Kanib'İn yanında

başlayan Ebü'l Vefa, on dokuz yaşında Bağdat'a gitti (959). Ölümüne kadar

burada ilim ile meşgul oldu. Şerefüddevle'nin sarayında yaptırdığı rasathanede

çalışan alimIer arasında yer aldı. Matematik başta olmak üzere, ömrünün

büyük kısmını astronomik gözlemler yapmak, eser telif etmek ve ders vermekle

geçirdi.

Ebu'l Vefa, Matematik ve astronomideki hizmetleriyle ilim tarihinde

unutulmazlar arasında yerini almıştır .Onu, gerek klasik ve gerekse modern

matematik konularında gördüğümüz birçok trigonometrik kavram, tarif, teorem

ve formülleri ilk defa ortaya koyan bir Müslüman bilgin olarak tanıyoruz. Yazdığı

eserler, yüzyıllarca hem İslam dünyasında, hem de Avrupa'da kaynak kitaplar

olarak kabul edilmiştir.

Ebü'l Vefa, trigonometride büyük hizmetlerde bulundu, ona büyük ölçüde

açıklık kazandırdı. Bilhassa, küresel trigonometride sinüs konusunu ilmi bir

düşünceyle inceledi. Tanjant tabloları düzenledi. Trigonometriye tanjant,

kotanjat, sekant A=1/Cos A ve kosekant A=1/sinüs A tarifve kavramlarını

kazandırdı. Trigonometrinin altı esas eğrisi (grafiği) arasındaki trigonometrik

oranlan ilk defa belirtti. Bu oranlar, bugün bile trigonometride grafiklerin

tarifinde aynen kullanılmaktadır .

Ebü'l Vefa, çağına kadar hiçbir matematikçinin yapamadığı incelikte

trigonometrik çizelgeler düzenledi. Astronomik gözlemleri için gerkli olan sinüs

ve tanjant değerlerini gösteren çizelgeleri on beşer dakikalık (açı dakikası)

aralıklarla hesaplayarak hazırladı.

Onun matematiğe kazandırdığı bu yenilikleri, Avrupa'da ancak beş yüzyıl kadar

sonra Alman bilgini Johann Müller (1436-1476) tarafından ilk defa ortaya atılıp

kullanılabildi.

Bu demektir ki, Avrupa, ancak Ebü'l Vefa'nın eserlerinin Batı dillerine

çevrilmesinden sonra, bu konudaki bilgilere sahip olabilmiştir. Diophantos'un ve

Batlamyus'un eserlerini inceleyip, açıkladı. Zamanına kadar hiçbir

matematikçinin yapamadığı hassaslıkta trigonometrik çizelgeler hazırladı.

Astronomik gözlemlere için gerekli ceyb (sinüs) ve zıl (tanjant) değerlerini

gösteren çizelgeleri, on beşer dakikalık açı aralıklarıyla hesapladı.

Trigonometrinin altı esas oranı arasındaki trigonometrik münasebetlerini ilk defa

açıkladı. Bu oranlar, günümüzde de aynen kullanılmaktadır .

Ünlü bilim tarihçisi Plorian Cajori, History of Mathematick adlı eserinde onun

hakkında: " Ebü'l Vefa şüphesiz ki, Harezmi'nin matematik ve cebirdeki

buluşlarını önemli ölçüde geliştirdi. Özellikle geometri ile cebir arasındaki

münasebetler üzerinde durdu. Böylece bazı cebirsel denklemleri geometri

yoluyla çözmeyi başardı ve diferansiyel hesabın ve analitik geometrinin

temelini kurdu. Bilindiği gibi, diferansiyel hesap, insan zekasının bulduğu mühim

ve pek faydalı bir mevzu olup, ilim ve teknolojik muasır gelişmelerin temel

kaynağını teşkil etmektedir.

Ayrıca, Battani'nin trigonometreleriyle ilgili eserlerini inceleyerek, girift ve

anlaşılmayan yönlerini açıklığa kavuşturdu." demektedir.

Sekant'ın kaşifi olarak genellikle Kopernik bilinirse de, ünlü bilim tarihçilerinden

Morite Candon ve Carra da Vaux'un araştırmaları sonucu, bu buluşan Ebü'l

Vefa'ya ait olduğu tesbit edilmiştir. Ebü'l Vefa, sinüs değerlerinin hesabı için

yeni bir metod geliştirdi. Böylece hazırladığı cetvellerinde 30 derece ve 15

derecelik açının sinüsünü son derece dakik olarak, virgülden sonraki sekiz

ondalık basamak halinde hesapladı.

Trigonometrinin yanında cebir ilmi üzerinde de derinlemesine çalışmalarda

bulunan Ebü'l Vefa, o zamana kadar bilİnmeyen dördüncü dereceden

denklemlerin çözümünü gerçekleştirdi. Bugün, 30 derecelik yayın sinüs

değerinin hesaplama metodlarını da, Ebü'l Vefa'ya borçlu bulunuyoruz. Onun

bulduğu bu değerin bugün bulunan değerlere göre ilk sekiz ondalık kesrinin

denkliği görülmektedir. Ebul Vefa, trigonometrik çizelgeleri hazırlamada da

öylesine bir incelik göstermiştir ki, onun 10 dakikalık aralıkla düzenlediği sinüs

çizelgesindeki incelik (prezisyon) 1/604 kadardır .

Ebu'l Vefa, Encylopedia Britanica'nın yazdığına göre,tanjantı, yayın bir

fonksiyonel olarak trigonometriye katmıştır. "Zıll=Gölge" dediği çizgileri, yayın

iki katı; tanjantı ve sekantı da "kutr zıll" diye tarifetmiştir. Ebü'l Vefa, üçgenler

üzerinde ilk ciddi çalışmayı yapan bilgin olarak tarihe kaydolmuştur. Onun bu

konudaki keşifleri, tarifleri, kavramları, çizelgeleri, daha sonra Avrupa'nın ünlü

matematikçilerinden D'Alembert (1717-1178) ve Laplace ( 17 49-1827) ile

çağdaşları olan büyük matematikçilerin fikir yapıIarının temelinde yer

bulmuştur.

Demek oluyor ki, klasik ve modem matematikte görülen, düzlem ve küresel

trigonometriye ait tarif, kavram ve formüllerin çoğunluğunu ilk defa ortaya

koyan, trigonometriye tanjant kavramı kazandıran, tanjantı yayın bir

fonksiyonu olarak düşünerek trigonometrik bilgileri sistematik bir disiplin haline

getiren Ebu'l Vefa'dır.

Her ne kadar müsteşrik Henrich Suter, İslam Ansiklopedisi'ne yazdığı makalede,

trigonometriye tanjant, kontenjant, sekant, kosekant ile ilgili tarif ve

kavramların daha önce yaşayan Habeş EI-Hasib tarafından bilindiğini

kaydetmekteyse de, yapılan araştırmalar sonucunda bu görüşün doğru

olmadığı anlaşılmıştır.

Ebu'l Vefa, sadece tanjant cetvellerini düzenlemek, trigonometriye sekant ve

kosekantı kazandırmakla kalmadı, Sinüs problemini derinden derine inceledi.

Trigonometrinin alt temes çizgisi arasındaki oranları belirtti. Onun tespit ettiği

bu oranlar, bugün bile o çizgilerin tarifinde kullanılmaktadır. Aynca Ebu'l Vefa,

Battani (858-929)'nin trigonometriyle ilgili eserini, hatırı sayılır derecede

geliştirdi. Virgülden sonra üçüncü haneye kadar hesaplama imkanını veren

sinüs cetvellerinin yeni hesaplama metodlarını buldu. Ebu'l Vefa'nın ulaştığı bu

yüksek basamağı, Avrupa ancak asırlarca sonra aşabilmiştir .

Ebu'l Vefa'nın yaptığı hizmetler sadece bunlardan ibaret değildir. O, aynı

zamanda büyük maharet sahibi bir geometriciydi. Birçok problemlerle uğraştı

ve parabolün ekseni atrafında döndürülmesi ve parabolliod'un hacmi konularıyla

meşgul oldu.

Ebu'l Vefa sadece matematikte değil, astronomide de isim yaptı. O kadar ki,

bu sahada yaptığı keşif onu büyük bir şöhrete kavuşturdu. O, Avrupa'da

Batlamyus'un ay teorisi üzerinde ilk defa araştırma yapan Tycho Brahe'den (

1546-1601) tam 600 sene önce teorinin kritiğini yaptı, ona tenkitler yöneltti.

Noksanlarını görüp yeniden gözlemlerde bulundu ve ayın üçüncü değişimini

keşfetti. Bu, Ebu'l Vefa için, keşfe ismini verdirecek kadar büyüktü.

Zamanında, birçok Müslüman astronomi ve matematik alimi, Ebu'l Vefa'nın

çalışmalarını ve eserlerini görmek üzere Bağdat'a gittiler ve derslerinde

bulundular. Günümüzde birçok Batılı ilim adamı, Ebü'l Vefa'nın eserleri üzerinde

araştırma yapmaktadır. Onun yaptığı ilmi çalışmalar, o devirde İslam alimlerinin

ilim ve fende ne kadar ileri olduğunu açık bir şekilde göstermektedir .

Zahiruddin Beyhaki, Tarihu Hukema-il-İslam kitabında, Ebü'l Vefa'nın şu

sözlerini nakletmektedir: " Mal, can emniyeti ve sıhhat olmadan yaşanılan

hayat, hayat değildir. Bir kimse sana, söz ile üstün gelirse aldırma, yeter ki

sükut ile galip gelmesin. Bir kimsenin seviyesine uygun olarak arkadaşlık et.

Eğer sen cahile ilimle, laubaliye ciddiyetle muamele edersen, arkadaşına eziyet

etmiş olursun. Halbuki sen, onlara sıkıntı vermekten uzaksın. Sözüne ancak

ihtiyacı anında kıymet verenle sohbet etme. Hocanın hakkını gözetmemek

ahlaka sığmaz. Düşük, karaktersiz kimselerle görüşüp konuşma! "

ESERLERİ

1- Kitab'ül-Kamil: Trigonometri ve astronomiden

bahseden meşhur eseridir.

Birinci bölümde, yıldızların hareketinden önce bilinmesi gereken meseleler ,

ikinci kısmında yıldızların hareketlerinin incelenmesi, üçüncü kısımda yıldızların

hareketlerine arız olan şeyler anlatılmaktadır. Eserin yazma bir nüshası Paris

National Kütüphanesi'nde, 1138 numarada kayıtlıdır.

L.P .E.A. Sedilot tarafından, eser tercüme edilerek basılmıştır .

2- Ez-Ziyc'üs şamil: Ebu'l Vefa'nın astronomiden

bahseden en önemli eseri budur. Ziyc-i şamil de denilen bu kitap, ince ve

isabetli gözlemlerle dolu bir faaliyet abidesidir. Öyle ki, bu Ziyc (astronomi

cetveli) Harizmi (780-850) ve Ferganalı Ahmed bin Kesir'in ziycleri gibi asırlar

sonra bölüm bölüm D'Alembert (1717-1783) ve Laplace (1749-1827) gibi Batılı

büyük matematikçi ve astronomların eserlerinde yer buldu.

3- Kitabün fi Amel-il-Mistarati vel-Pergar vel-Gunye,

4- Kitab ma Yahtacu İleyh-il-Küttab vel Ummal min İlm-il-Hisab,

5- Kitabun Fahirün bil Hisab,

6- Kitabun fi ilmi Hisab-il-musellesat-il-Küreviyye,

7- Kitabun fil-Felek,

8- Kitabun fil-Hendese,

9- Kitab'ül-Medhal ila Aritmetik,

10- Tefsir-üi-Harezmi fil Cebri vel-Mukabele.

 

Ebu'l Vefa Buzcani ( 940 - 988) Görevli Olmak İstermisiniz. O Halde Tıklayın...

Haribkalı is offline   Alıntı ile Cevapla
Cevapla
Tags: , , , ,



Gitmek istediğiniz klasörü seçiniz

Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevap son Mesaj
Buzcani Yahoo Güzel Şiirler 0 20-01-2008 00:11
Ahde Vefa Google Güzel Şiirler 0 08-11-2007 02:54
Ebûl Vefa Hazretleri Google Dini Hikayeler Kıssalar 0 02-11-2007 19:14

>
Saat 08:04.


Powered by vBulletin® Version 3.6.10
Copyright ©2000 - 2009, Jelsoft Enterprises Ltd.
Mumsema
Dantel Oya

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276